Czym jest Stalking? Jakie masz prawa i jak się przed nim bronić?

W pierwszej kolejności należałoby odpowiedzieć na pytanie, czym jest w ogóle stalking?

Zgodnie z Art. 190a. Kodeksu Karnego: § 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Stalking jest więc przestępstwem uregulowanym w art. 190a Kodeksu karnego, określane także jako uporczywe nękanie. Oznacza celowe, długotrwałe i powtarzające się działania skierowane przeciwko konkretnej osobie, wzbudzające w niej uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie naruszające jej prywatność. Uporczywe oznacza tu działanie systematyczne i przedłużające się w czasie – kilka przypadków naruszeń w krótkim odstępie nie wystarczy, by uznać to za stalking. Ważne jest, że czyn taki musi dziać się bez zgody ofiary. W praktyce stalking to rodzaj przemocy emocjonalnej, która choć na pozór może wydawać się mało szkodliwa (np. „tylko ciągłe telefony”), to poprzez nasilenie i powtarzalność prowadzi do poważnych szkód psychicznych i społecznych. Przestępstwo to wprowadzono do polskiego prawa w 2011 r. i grozi za nie kara do 3 lat więzienia. Jeżeli w wyniku stalkingu ofiara targnie się na życie, kara może wzrosnąć nawet do kilku lat pozbawienia wolności. Ściganie następuje zazwyczaj na wniosek pokrzywdzonego – to ofiara musi poinformować policję lub prokuratora o popełnieniu przestępstwa, aby zostało wszczęte postępowanie.

Typowe przejawy stalkingu

Form stalking może przyjmować bardzo różne postacie. Poniżej znajdują się przykłady najczęściej spotykanych zachowań stalkera:

• Uporczywe komunikowanie się: wielokrotne dzwonienie, wysyłanie sms-ów, e-maili lub wiadomości w mediach społecznościowych wbrew woli ofiary.

• Śledzenie i obserwacja: nieustanne czuwanie przy domu, klatce schodowej czy miejscu pracy ofiary, podążanie za nią, a nawet wynajmowanie osób trzecich (np. detektywów) do śledzenia.

• Natrętne wizyty i prezenty: wielokrotne pukania do drzwi mieszkania czy firmy, nieproszony odbiór oraz wręczanie kwiatów, prezentów czy liścików, mimo braku zgody ofiary.

• Nękanie internetowe (cyberstalking): publikowanie obraźliwych lub prywatnych treści o ofierze w sieci, rozsyłanie spamu czy hejterskich komentarzy, tworzenie fałszywych kont podszywających się pod nią.

• Wykorzystywanie innych osób: nakłanianie znajomych, członków rodziny lub współpracowników ofiary do udzielania informacji, przekazywania wiadomości, szerzenia plotek lub grożenia ofierze.

• Groźby i szantaż: zastraszanie pogróżkami, żądanie pieniędzy albo wykonywanie działań pod presją (np. groźby zniszczenia mienia, ujawnienia kompromitujących informacji).

Nękanie może przybierać również inne formy, na przykład włamania na konto pocztowe czy profil społecznościowy ofiary, podsłuchiwanie jej rozmów czy nawet wdzieranie się do mieszkania. Każde z opisanych działań może samo w sobie wydawać się niegroźne, ale powtarzane i uporczywe prowadzi do silnego stresu, poczucia zagrożenia oraz utraty spokoju.

Konsekwencje prawne stalkingu

Stalking jest przestępstwem zagrożonym karą więzienia (art. 190a k.k.). Za uporczywe nękanie sprawca może trafić do więzienia nawet na 3 lata. W szczególnych przypadkach (np. gdy ofiara podejmie próbę samobójczą) kara może wzrosnąć – zgodnie z prawem nawet do kilku lat więzienia. Należy podkreślić, że stalking ścigany jest na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania (policja, prokurator) podejmą działania dopiero po zawiadomieniu osoby poszkodowanej. Jeśli zawiadomienie nie wpłynie, postępowanie nie zostanie wszczęte (chyba że ofiara zrobi sobie krzywdę – wtedy w pewnych sytuacjach postępowanie wszczyna się z urzędu).

W trakcie prowadzenia postępowania karnego obwiniony może zostać objęty środkami zapobiegawczymi, na przykład dozorem policji czy zakazem zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzonym. Warto wiedzieć, że jest to przestępstwo względnie nowoczesne – prawo nie precyzuje dokładnej „minimalnej długości” zachowania, ale sądy wskazują, że kluczowa jest częstotliwość i nasilenie naruszeń oraz efekt, jaki wywołują. Ważne jest też, że policja i prokuratura muszą ocenić, czy ofiara rzeczywiście czuje się zagrożona lub upokorzona – osobiste poczucie przemocy, choć subiektywne, jest oceniane także obiektywnie przez pryzmat okoliczności.

Jak reagować i bronić się przed stalkerem

Będąc celem stalkingu, należy działać zdecydowanie. Oto zalecane kroki, które może podjąć ofiara:

• Unikaj kontaktu ze stalkerem: Nie odpowiadaj na niechciane telefony, SMS-y czy wiadomości. Zablokuj numer telefonu i zablokuj sprawcę w mediach społecznościowych. Unikanie wszelkiej komunikacji daje jasno do zrozumienia, że nie życzysz sobie dalszych prób kontaktu.

• Wyraźnie zakomunikuj brak zgody: Jeśli masz okazję, jasno powiedz stalkerowi (najlepiej pisemnie, np. SMS-em czy mailowo), że nie życzysz sobie kolejnych kontaktów. Dzięki temu sprawca wie, że każde następne działanie jest świadomym naruszeniem prawa.

• Poinformuj bliskich: Powiedz rodzinie, przyjaciołom i współpracownikom o sytuacji. Ostrzeż ich przed próbami kontaktowania się ze strony prześladowcy. Bliscy mogą nieświadomie podać mu informacje lub wywrzeć wpływ – z wyprzedzeniem unikniesz nieporozumień.

• Nie przyjmuj podarunków ani listów: Stalker często próbuje manipulować gestami (prezentem, kwiatami, listem). Odmów przyjęcia takich rzeczy lub po prostu je wyrzuć. Brak reakcji na jego gesty pomoże stalkerowi zrozumieć, że jest niechciany.

• Dokumentuj każde nękanie: Zbieraj dowody swoich interakcji: rób zrzuty ekranu z wiadomości, zapisuj daty i godziny telefonów, nagrywaj głuche telefony. Rób zdjęcia lub notuj wszelkie incydenty (np. gdy zauważysz kogoś podejrzanie obserwującego Twój dom). Dobrze udokumentowane dowody bardzo pomogą policji i prokuratorowi w prowadzeniu sprawy.

• Zgłoś sprawę policji: Kiedy nękanie się nasila, nie zwlekaj – złóż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa stalkingu. Przekaż policji wszelkie zebrane dowody. Organy ścigania mogą wtedy podjąć czynności i ewentualnie stosować środki zapobiegawcze, jak zakaz zbliżania się do Ciebie. Pamiętaj, że w braku zgody prokuratora możesz wnieść prywatny akt oskarżenia.

• Szukaj wsparcia psychologicznego: Długotrwały stalking to ogromny ciężar emocjonalny. Nie bój się szukać pomocy – rozmowa ze specjalistą (psychologiem lub psychiatrą) pozwoli odreagować stres i odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Profesjonalne wsparcie pomoże też przygotować się do konfrontacji z prześladowcą i postępowania sądowego.

Pamiętaj, że Twoje bezpieczeństwo jest najważniejsze. Nie musisz zmagać się ze stalkerem sam – instytucje państwowe (policja, prokuratura) oraz prawnicy i psycholodzy są po to, aby Ci pomóc.

Czym jest Cyberstalking?

W dobie internetu i mediów społecznościowych stalking przybiera coraz częściej formę cyberstalkingu, czyli nękania online za pomocą komunikatorów oraz social mediów. Według polskiego prawa również takie działania są uznawane za stalking, nawet jeśli sprawca nigdy nie miał kontaktu fizycznego z ofiarą, a jedynie elektroniczny.

Cyberstalking może obejmować:

• Publikowanie obraźliwych lub fałszywych informacji o ofierze,
• Rozpowszechnianie prywatnych zdjęć lub nagrań,
• Stałe wysyłanie wiadomości przez media społecznościowe czy inne platformy.

W takich przypadkach warto również zgłosić sprawę na policję oraz skontaktować się z prawnikiem, który pomoże w zabezpieczeniu dowodów cyfrowych.

Ponadto nawet uporczywe wysłanie małych kwot za pośrednictwem BLIKA wraz z wiadomościami ukrytymi w tytule przelewu, również może być uznane za cyberstalking, co potwierdziło ostatnio nawet orzecznictwo sądów powszechnych. 

Ochrona dóbr osobistych i roszczenia cywilne

Stalking narusza również dobra osobiste ofiary chronione prawem cywilnym. Dobra osobiste to m.in. zdrowie, wolność, prywatność, dobre imię czy poczucie bezpieczeństwa. Przykładowo bezustanne nękanie groźbami, podglądanie czy rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji narusza godność, cześć i spokój ofiary. W takiej sytuacji możesz wnieść pozew cywilny o ochronę tych dóbr.

W postępowaniu cywilnym możesz żądać sądowej ochrony i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Sąd może nakazać m.in. zaprzestania naruszeń (np. zakaz kontaktu), usunięcia skutków (np. publiczne przeprosiny sprawcy) oraz wypłacenia sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za cierpienia psychiczne. Dodatkowo możesz domagać się odszkodowania za ewentualne straty finansowe (np. koszty ochrony, spadek dochodów spowodowany chorobą). Wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia zależy od stopnia naruszenia dobra oraz konsekwencji dla ofiary; polskie orzecznictwo wskazuje, że kwoty te zazwyczaj osiągają kilka lub kilkanaście tysięcy złotych, ale sąd zawsze rozpatruje to indywidualnie. Należy też pamiętać, że dochodzenie roszczeń cywilnych jest niezależne od postępowania karnego – nawet jeśli sprawa karna nie zostanie jeszcze rozstrzygnięta, można już wystąpić na drogę cywilną.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czym jest stalking? 

Stalking to uporczywe nękanie jednej osoby przez drugą w sposób wywołujący strach, poniżenie lub znacznie naruszający prywatność ofiary. W polskim prawie oznacza to ciągłe, niechciane zachowania (telefony, wiadomości, obserwacja itp.) które mają na celu zaszkodzić drugiej osobie emocjonalnie lub psychicznie. Nazwa pochodzi z języka angielskiego (stalker – natręt) i funkcjonuje w prawie karnym od 2011 roku.

Jakie zachowania można uznać za stalking? 

Stalking obejmuje szereg działań: częste, nachalne telefony i wiadomości (sms, e-mail, komunikatory społecznościowe), wielokrotne pojawianie się w pobliżu ofiary (przed domem, w pracy itp.), natrętne wręczanie niechcianych prezentów czy listów, naruszanie prywatności (podsłuchiwanie, podglądanie), a także działania w Internecie (spam, obraźliwe wpisy, tworzenie fałszywych profili pod adresem ofiary). Do stalkingu może należeć także grożenie, szantażowanie, rozpuszczanie plotek lub kontaktowanie się z rodziną i znajomymi ofiary w celu wywarcia presji. Kluczowe jest, że wszystkie te działania są niepożądane, powtarzane i powodują w ofierze stały lęk lub zdenerwowanie.

Jak długo musi trwać nękanie, aby było stalkingiem? 

Prawo nie określa minimalnego czasu trwania stalkingu – istotna jest powtarzalność i skala zachowań. W zależności od intensywności wystarczy kilka tygodni uporczywych działań, aby spełnić znamiona przestępstwa. Nawet krótszy okres nękania może być uznany za stalking, jeśli ofiara doświadczyła znaczących negatywnych skutków. Wszystko zależy od indywidualnych okoliczności: jak często stalker kontaktuje się z ofiarą, czy ofiara wcześniej wyraziła sprzeciw i jak bardzo czuje się zagrożona. Istotne jest, że stalking jest przestępstwem materialnym – musi wywołać skutek w postaci lęku, poniżenia lub naruszenia prywatności, więc przy udowadnianiu sprawy duże znaczenie ma wykazanie szkody psychicznej ofiary.

Jakie kary grożą sprawcy stalkingu? 

Sprawca stalkingu może zostać ukarany nawet do 3 lat więzienia. Gdy nękanie jest wyjątkowo dotkliwe, sąd może nałożyć wyższą karę. Dodatkowo, kodeks karny przewiduje surowszą sankcję, jeśli skutkiem prześladowania była próba samobójcza ofiary – wtedy sprawca może trafić do więzienia nawet na kilkanaście lat. Niezależnie od kary więzienia, sąd może też orzec środki karne, na przykład nałożenie obowiązku przeprosin lub zakaz zbliżania się do ofiary na określonym dystansie przez czas oznaczony (jako środek karny pomocniczy). Pamiętaj, że aby postępowanie karne w ogóle się zaczęło, pokrzywdzony musi zgłosić sprawę – bez wniosku policja nie podejmie śledztwa (chyba że poszkodowany odniesie ciężkie obrażenia lub targnie się na życie).

Jak ofiara stalkingu może się bronić przed prześladowcą? 

Przede wszystkim trzeba zadbać o swoje bezpieczeństwo i pozamykać drogi kontaktu. Nie prowokuj stalkera – unikaj z nim rozmów, blokuj jego numery i profile w internecie. Poinformuj wyraźnie sprawcę (najlepiej na piśmie), że nie życzysz sobie dalszego kontaktu. Powiedz o problemie bliskim i współpracownikom oraz poproś o wsparcie. Nie przyjmuj od niego żadnych prezentów ani wiadomości – wyraźnie pokazuj, że jego gesty są niechciane. Równie ważne jest gromadzenie dowodów: zapisuj dokładnie daty każdego kontaktu, rób zrzuty ekranu z wiadomości, nagrywaj telefony i notuj spotkania. Po zebraniu podstaw zgłoś sprawę policji lub prokuraturze i przekaż im zebrane dowody. Organy ścigania mogą wówczas działać (np. zastosować zakaz zbliżania się stalkera). Warto też pomyśleć o wsparciu prawnym: adwokat pomoże właściwie sformułować wniosek, monitorować postępowanie i doradzić dalsze kroki. Ponadto nie bagatelizuj własnego zdrowia – stalking powoduje silny stres, dlatego nie bój się szukać pomocy psychologa.

Czy stalking narusza dobra osobiste i czy mogę domagać się zadośćuczynienia? 

Tak. Działania stalkera często godzą w dobra osobiste ofiary, takie jak prawo do prywatności, swoboda, zdrowie czy dobre imię. W takiej sytuacji poszkodowany może wystąpić do sądu cywilnego o ochronę tych dóbr. Może żądać zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków (np. publicznych przeprosin) oraz wypłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę psychiczną. Dodatkowo, jeśli stalking spowodował konkretne straty majątkowe (np. koszty zmiany miejsca zamieszkania, utratę zleceń czy leczenia), można domagać się odszkodowania na ich pokrycie. W praktyce sądy przyznają kwoty zadośćuczynienia sięgające zazwyczaj kilku lub kilkunastu tysięcy złotych, w zależności od nasilenia nękania i jego konsekwencji dla ofiary. Warto pamiętać, że roszczenia cywilne można zgłaszać niezależnie od postępowania karnego – nawet jeśli sprawca nie został jeszcze skazany, można już dochodzić rekompensaty pieniężnej.

Czy policja lub prokurator mogą podjąć działania bez mojego wniosku? 

Zasadniczo nie – stalking to przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że to Ty musisz aktywnie poinformować organy ścigania o zajściu. Dopiero złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (najlepiej na piśmie) pozwoli policji rozpocząć śledztwo. Jeśli nie złożysz wniosku, sprawa zostanie pominięta. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy Twój stalker tak drastycznie Cię przeraża, że bierzesz na siebie poważne ryzyko (np. targasz się na życie) – wówczas w pewnych okolicznościach organy mogą działać z urzędu. W praktyce zawsze należy zawiadamiać policję jak najszybciej po wystąpieniu nękania, aby nie stracić możliwości prawnego działania.

Co zrobić, gdy jesteś ofiarą stalkingu?

Przede wszystkim pamiętaj, że nie jesteś sam. Prawo stoi po stronie ofiar stalkingu, a odpowiednie kroki prawne mogą zapobiec eskalacji problemu i pomóc ukarać sprawcę, oraz przywrócić Ci w pełni poczucie komfortu, oraz bezpieczeństwa. Skontaktuj się z moją kancelarią prawną, która udzieli Ci niezbędnej pomocy w zakresie ochrony Twoich praw i interesów.

W ramach działalności mojej kancelarii podejmuję się z pełnym profesjonalizmem prowadzenia spraw związanych z przestępstwami przeciwko wolności osobistej, a w tym w szczególności stalkingiem. Wspieram klientów na każdym etapie postępowania, dbając o to, aby każda ofiara mogła poczuć się bezpiecznie i odzyskać kontrolę nad swoim życiem, bez potrzeby na nerwowe spoglądanie się za siebie, czy też w telefon przy otrzymaniu powiadomień o nowych wiadomości. 

Zadbaj o swoje prawa!

Albert Białczyk
Radca Prawny
📞 +48 785 139 847
✉️ [email protected]